Komentarz do uwag poczynionych do projektu statutu sołectw
„W rozdziale 4 §7 pkt 2 mowa jest o możliwości zapraszania osób na zebranie wiejskie. Uważam, że należałoby określić kto może zapraszać osoby postronne na zebranie, aby uniknąć bałaganu jeżeli mieszkańcy będą chcieli z tego zapisu skorzystać.”
Komentarz:
§7 ust. 2 projektu statutu stanowi: „W Zebraniu Wiejskim mogą brać udział przedstawiciele instytucji, urzędów i organizacji, których dotyczą sprawy stanowiące przedmiot obrad i inne zaproszone osoby.”
Bez względu na to, czy postanowienie to pozostanie, czy też nie, zgodnie z §6 ust. 6 projektu statutu działalność organów Sołectwa i Rady Sołeckiej jest jawna, dlatego każdy ma prawo być obecny na takim zebraniu – bez względu na to czy jest mieszkańcem, czy został zaproszony, czy też nie.
Jawność działania organów wynika ponadto z ustawy o dostępie do informacji publicznej, czyli aktu wyższego rzędu.
Decyzja o wykreśleniu lub pozostawieniu tego postanowienia należy do Rady Gminy.
Nie zaleca się enumeratywnego wskazywania katalogu osób upoważnionych do zapraszania na zebranie wiejskie.
„Rozdział 4 §7 pkt 4 mówi, że „prawo do głosowania ma każdy pełnoletni „mieszkaniec” sołectwa. Należy określić kto jest mieszkańcem sołectwa. Czy jest to osoba zameldowana (czy na stałe przebywająca i zamieszkująca na terenie sołectwa) mająca prawa wyborcze.”
Komentarz:
Zgodnie z §7 ust 4 projektu statutu prawo do głosowania na Zebraniu Wiejskim ma każdy pełnoletni mieszkaniec sołectwa. A zgodnie z §7 ust 3 projektu statutu dla ważności Zebrania Wiejskiego niezbędne jest potwierdzenie obecności mieszkańców Sołectwa własnoręcznym podpisem na liście obecności, która stanowi załącznik do protokołu z zebrania.
Oznacza to, że osoba, która wpisuje się na listę mieszkańców deklaruje, że faktycznie jest mieszkańcem sołectwa.
Rada gminy nie może określić pojęcia „mieszkaniec” w sposób zawężający, ponieważ jest to pojęcie definiowane w orzecznictwie i doktrynie.
Przyjmuje się, że mieszkańcem jest każda osoba, która swoje codzienne życie wiąże z danym miejscem.
Na zwykłym zebraniu wiejskim nie ma też możliwości prawnych do zbadania, czy dana osoba jest zameldowana, czy znajduje się w spisie wyborców. Takie możliwości ma jedynie Wójt przy udziale swojego aparatu pomocniczego. Próba weryfikacji tego typu kwestii przez sołtysów wiązałaby się ze złamaniem przepisów RODO z uwagi na nadmiarowe przetwarzanie danych osobowych.
Niemniej należy odróżnić możliwość głosowania na zwykłych zebraniach wiejskich od możliwości głosowania na zebraniach wyborczych organizowanych przez Wójta.
Zgodnie z § 22 ust. 1 projektu statutu Wybory Sołtysa i Rady Sołeckiej zarządza Wójt Gminy.
Dalej § 23 ust. 2 projektu statutu czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach na Sołtysa i członków Rady Sołeckiej ma każdy mieszkaniec Sołectwa posiadający czynne prawo wyborcze do Rady Gminy wpisany do rejestru wyborców Sołectwa, zwany w dalszej części Statutu „Uprawnionym".
I wreszcie §24 ust. 5 projektu statutu - potwierdzeniem ważności wyborów jest własnoręczny podpis na liście Uprawnionych sporządzanej przez Wójta Gminy na okoliczność przeprowadzenia wyborów Sołtysa i członków Rady Sołeckiej.
„Rozdziała 4 §14 pkt 1 ust. 2 mówi, że Przewodniczący zebrania wiejskiego jest uprawniony do „odbierania głosu”. Stosowne jest określić w jakich okolicznościach może odebrać ten głos, żeby uniknąć nadużyć w przypadku np., gdy przewodniczący nie lubi uczestnika zebrania.”
„Rozdziała 4 §14 pkt 1 ust. 2 mówi, że Przewodniczący zebrania wiejskiego jest uprawniony do „odbierania głosu”. Jeżeli ktoś został zaproszony na zebranie” – uwaga zawarta na oddzielnym formularzu przez tę samą osobę, ale formularz nie został podpisany
Komentarz:
§ 14 ust. 1 pkt 2 projektu statutu stanowi, że Przewodniczący Zebrania Wiejskiego jest uprawniony do: odebrania głosu.
Jest to uprawnienie porządkowe przewodniczącego, który organizuje zebranie i czuwa nad jego przebiegiem.
Odradza się wskazywania okoliczności, w których głos może zostać odebrany, ponieważ będzie to zależało właśnie od okoliczności, od przebiegu zebrania, zachowania mówcy, itp.
Przewodniczący zebrania wiejskiego powinien mieć świadomość powagi funkcji jaką pełni i powagi swojego urzędu. Dlatego w swoich działaniach powinien się kierować obiektywizmem, a nie subiektywnymi opiniami, podobnie jak radni, urzędnicy, inne osoby pełniący funkcje publiczne.
„Uważam, iż całą treść §17 w rozdziale 4 należałoby przenieść do Rozdziału 5, gdyż jest związany z zasadami wyboru sołtysa i Rady sołeckiej.”
Komentarz:
§ 17 projektu stanowi:
- Kadencja Sołtysa i Rady Sołeckiej trwa 4 lata od daty ich wyborów.
- Po upływie kadencji Sołtys i Rada Sołecka sprawują swoje funkcje do czasu wyboru nowych organów Sołectwa.
- Mandat Sołtysa lub członka Rady Sołeckiej wygasa przed upływem kadencji:
- z chwilą śmierci;
- z chwilą odwołania w trybie określonym w §30 Statutu;
- z chwilą złożenia pisemnej rezygnacji Wójtowi.
Nie ma podstawy prawnej, która wskazywałaby, że przepis ten powinien zostać zamieszczony w przepisach dotyczących wyboru organów sołectwa.
Jest to kwestia organizacyjna.
Również w obecnym statucie sołectw z 2012 r. przepisy te znajdują się w rozdziale: „organy sołectwa i zakres ich działania”.
„Rozdział 5 §30 pkt 3 ust. 2 mowa jest o odwołaniu sołtysa z uwagi na „długotrwałą” niemożność pełnienia swojej funkcji. Ile czasu to jest długotrwała. Należy precyzyjnie określić czas, okres niesprawowania funkcji przez sołtysa.”
Komentarz:
§30 ust. 2 pkt 3 projektu statutu stanowi, że o odwołanie Sołtysa lub członka Rady Sołeckiej może wystąpić Wójt lub Rada z własnej inicjatywy, jeśli: zachodzi inna przyczyna powodująca długotrwałą niemożność pełnienia funkcji przez Sołtysa lub członka Rady Sołeckiej.
Wskazanie konkretnego czas niemożności pełnienia funkcji, po którym Rada Gminy lub Wójt mogą wystąpić z wnioskiem o odwołanie jest niewskazane.
Sama przyczyna niemożności sprawowania funkcji może być różnego typu, wynikać z różnych okoliczności, dlatego wskazywanie konkretnego czasu powodowałoby niepotrzebne skracanie lub przedłużanie tego czasu.
Przede wszystkim jest to uprawnienie, możliwość, którą mają Wójt i Rada do tego by wnioskować o odwołanie sołtysa lub członków rady. Niemniej decyzję podejmuje zebranie wiejskie. Należy również uznać, że decyzja o wystąpieniu z takim wnioskiem zostanie podjęta w oparciu o obiektywne przyczyny i występujące okoliczności. Nie ma więc konieczności wskazywania sztywnego terminu.
„Brak wzmianki w statucie na temat diety dla sołtysów.”
Komentarz:
Sołtysi Gminy Pabianice posiadają gwarancję otrzymywania diety na podstawie §11 ust. 5 Statutu Gminy. Przy czym zgodnie z art. 37b ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym Rada gminy może ustanowić zasady, na jakich przewodniczącemu organu wykonawczego jednostki pomocniczej będzie przysługiwała dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowej. Przepis ustawy jasno wskazuje, że to do indywidualnej decyzji Rady Gminy należy, czy taka dieta będzie przyznana.
Uwagi cząstkowe
1) udział sołtysa w sesjach /komisjach – w projekcie brak gwarancji.
Skutek: słabsza reprezentacja mieszkańców, uzależnienie od łatwo zmienialnego Statutu Gminy.
Komentarz:
§13 ust. 1, 2 i 3 statutu sołectw z 2012 r.:
- Sołtys uczestniczy w sesjach Rady Gminy bez prawa głosowania.
- Na sesjach Rady Gminy sołtys może zgłaszać wnioski w imieniu zebrania wiejskiego.
- Sołtys otrzymuje dietę za udział w sesjach Rady Gminy określoną odrębną uchwałą Rady Gminy.
§13 ust. 1 statutu sołectw z 2012 r. literalnie nakłada na sołtysów obowiązek uczestniczenia w sesji poprzez słowo: „uczestniczy”. Sołtys nie ma obowiązku uczestniczenia w sesji rady gminy, bowiem żaden przepis ustawowy mu tego nie nakazuje. Brak obowiązku wynika także z orzecznictwa. Gwarancję, że sołtys będzie mógł wziąć udział w pracach Rady daje przepis art. 37a ustawy o samorządzie gminnym, który stanowi, że „Przewodniczący organu wykonawczego jednostki pomocniczej może uczestniczyć w pracach rady gminy na zasadach określonych w statucie gminy, bez prawa udziału w głosowaniu”. Statut Gminy Pabianice stanowi o tym w §11 ust. 3 i 4.
Tak więc sołtys ma prawo, ale nie ma obowiązku uczestniczenia w pracach rady gminy, w tym uczestniczenia w sesjach rady gminy. W związku z tym rada gminy nie może narzucić sołtysowi ani uchwałą, np. w sprawie diety, ani przepisem w statucie gminy takiego obowiązku, bowiem i uchwała i statut gminy są to akty prawa miejscowego niższego rzędu niż ustawy i nie mogą one modyfikować ustawy, tj. nie mogą być sprzeczne z jej przepisami ani nie mogą ich rozszerzać.
Jak już wspomniano powyżej wypłata diety sołtysowi nie może zostać uzależniona od uczestnictwa w sesji, co czyni statut z 2012 r. Sołtysi Gminy Pabianice posiadają gwarancję otrzymywania diety na podstawie §11 ust. 5 Statutu Gminy. Przy czym zgodnie z art. 37b ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym Rada gminy może ustanowić zasady, na jakich przewodniczącemu organu wykonawczego jednostki pomocniczej będzie przysługiwała dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowej. Przepis ustawy jasno wskazuje, że to do indywidualnej decyzji Rady Gminy należy, czy taka dieta będzie przyznana.
2) Ochrona prawna sołtysa - usunięta
2012: § 11 ust. 2 - „Sołtys korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym." Projekt 2025: brak.
Skutek: większe ryzyko odpowiedzialności osobistej przy rosnących obowiązkach.
Komentarz:
Art. 36 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że sołtys korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym.
Zgodnie z zasadami tworzenia prawa, nie należy powtarzać postanowień ustawy w aktach niższego rzędu. Stąd brak tego postanowienia w statucie.
3) „Inicjowanie/współpraca" - „organizowanie" prac i samopomocy
2012: § 12 ust. 2 pkt 5 i 11 - sołtys organizuje i koordynuje inicjatywy społeczne oraz współpracuje przy akcjach pomocowych.
Projekt 2025: § 18 ust. 2 pkt 7 - sołtys organizuje wspólne prace i samopomoc.
Skutek: przerzucenie ciężaru formalności i odpowiedzialności (OC/BHP, koszty, procedury) na sołtysa/mieszkańców — bez gwarantowanych narzędzi.
Komentarz:
Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym statut jednostki pomocniczej określa w szczególności: organizację i zadania organów jednostki pomocniczej.
Projekt statutu zakłada tylko jeden obowiązek związany z podejmowaniem jakiejkolwiek aktywności sołtysa - poza aktywnościami formalnymi, jak zwoływanie zebrań wiejskich, przekazywanie informacji mieszkańcom, itp. Zgodnie z § 18 ust. 2 pkt 7 projektu statutu: do zadań Sołtysa należy: organizowanie wspólnych prac mieszkańców Sołectwa przy przedsięwzięciach społecznie użytecznych oraz samopomocy mieszkańców, w szczególności dla osób dotkniętych klęską żywiołową, sytuacją losową lub niepełnosprawnością.
Statut z 2012 r. wskazuje z kolei na kilka obowiązków sołtysa (poza formalnymi), tj.:
- organizowanie i koordynowanie inicjatyw i przedsięwzięć społecznych mających na celu poprawę warunków życia miejscowej ludności;
- prowadzenie działalności interwencyjnej w zakresie potrzeb sołectwa, jego mieszkańców;
- współpraca z właściwymi organami w akcjach pomocowych w razie wypadków losowych i klęsk żywiołowych zaistniałych w sołectwie.
„Organizowanie wspólnych prac mieszkańców przy przedsięwzięciach społecznie użytecznych.”
Intencją autora było przyznanie sołtysowi przykładowych zadań: ustalenie terminu i miejsca prac, podanie do publicznej wiadomości tych informacji, poinstruowanie mieszkańców przybyłych na miejsce o tym jakie prace powinny zostać wykonane, rozdzielenie prac, itp. Podobne oczekiwania, co do organizowania wspólnych prac wynikają ze statutu z 2012 r. Tam również jest mowa o „organizowaniu i koordynowaniu inicjatyw i przedsięwzięć”.
Przykłady z sołectw „organizowania i koordynowania inicjatyw i przedsięwzięć” :
- Aktywizacja i integracja mieszkańców sołectwa Konin-Majówka poprzez wspólną pracę i aktywność plenerową.
Celem niniejszego projektu jest integracja i zwiększenie zaangażowania społecznego mieszkańców sołectwa Konin-Majówka. W ramach projektu zrealizowano zakup grilla ogrodowego, siedziska tapicerowanego, tablicę informacyjną oraz zakup wykładziny gumowej, geowłókniny. W przygotowaniu terenu pod nasadzenia, siłownię oraz garaż aktywnie zaangażowali się mieszkańcy sołectwa, Koło Gospodyń wiejskich jak i okoliczni mieszkańcy. - Aktywizacja i integracja mieszkańców sołectwa Piątkowisko poprzez wspólną pracę przy zagospodarowaniu terenu przy obiekcie sportowym.
Celem niniejszego projektu jest integracja i zwiększenie zaangażowania społecznego mieszkańców sołectwa Piątkowisko oraz wspieranie inicjatyw i działalności Koła Gospodyń Wiejskich w naszej miejscowości. Projekt dotyczy zagospodarowania terenu wokół obiektu sportowego, które jest siedzibą Koła Gospodyń Wiejskich i pełni funkcję świetlicy wiejskiej. W ramach projektu zrealizowano zakup zestawu mat ochronnych pod urządzenia siłowni zewnętrznej, zakup nasadzeń krzewów ozdobnych oraz zakup garażu blaszanego. Utworzone miejsce stanowi miejsce integracji, rekreacji dla mieszkańców sołectwa, dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów. W przygotowaniu terenu pod nasadzenia, siłownię oraz garaż aktywnie zaangażowali się mieszkańcy sołectwa, Koło Gospodyń wiejskich jak i okoliczni mieszkańcy. - Aktywizacja i integracja mieszkańców sołectwa Bychlew poprzez wspólną pracę przy budowie altany ogrodowej służącej wspieraniu aktywności plenerowej.
Celem niniejszego projektu jest stworzenie miejsca przyjaznego mieszkańcom sołectwa Bychlew, uzupełnienie niezbędnej infrastruktury przy placu zabaw, siłowni zewnętrznej dla mieszkańców sołectwa Bychlew. Zagospodarowanie terenu da możliwość organizowania cyklicznych imprez plenerowych o charakterze integracyjnym. W ramach projektu powstała altana ogrodowa wraz z wyposażeniem oraz odbyło się spotkanie integracyjne z poczęstunkiem, w ramach którego odbyły się warsztaty artystyczne dla dzieci, zabawy sprawnościowe. Utworzone miejsce stanowi miejsce integracji, rekreacji dla mieszkańców sołectwa, dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów. W przygotowaniu terenu pod altanę aktywnie uczestniczyli mieszkańcy sołectwa, Koło Gospodyń Wiejskich oraz młodzież.
„Organizowanie […] samopomocy mieszkańców, w szczególności dla osób dotkniętych klęską żywiołową, sytuacją losową lub niepełnosprawnością.”
Zgodnie z definicją zawartą w słowniku języka polskiego słowo „samopomoc” oznacza: pomoc wzajemna w jakiejś grupie. W związku z powyższym intencją postanowienia zawartego w projekcie statutu było by sołtysi stali się swego rodzaju koordynatorem działań podejmowanych przez samych mieszkańców w trudnych sytuacjach życiowych, gdy najczęściej dochodzi do chaosu.
Przykład 1:
„Sołtys Ołdrzychowic Kłodzkich Piotr Smółka poinformował PAP, że jego wieś "rozciąga się na 4 kilometry wzdłuż rzeki". – U nas ucierpiało w wyniku powodzi 80-90 procent gospodarstw. Skala jest największa ze wszystkich sąsiednich miejscowości. To prawdziwy dramat – wskazał.
– Mamy punkt przy remizie i staramy się koordynować pomoc. Wszelkie drogi są na szczęście już przejezdne. Nie mamy jednak mostów i kilku ulic, które porwała woda – podkreślił sołtys.
[...] Sołtys Smółka zwrócił się do PAP z prośbą o pomoc ochotników. – Dzisiaj w końcu przyjechał odbiór śmieci, bo przez tydzień leżało to przy drodze do Kłodzka. Wolontariusze i strażacy nam pomagają, ale każdy kto chce pomóc bardzo nam się przyda. – dodał.”
Przykład 2:
„Na prośbę Pani Sołtys Leszczyna Księżego zamieszczamy poniższą prośbę z informacją, że dary można składać także w naszej szkole.
W związku z tragicznymi skutkami powodzi która dotknęła naszych rodaków bardzo proszę o pomoc. Wiele ludzi straciło dorobek całego życia. Zostali z niczym.
Najbardziej potrzebne rzeczy: woda w butelkach, chleb z dłuższym okresem ważności, suchy prowiant (konserwy, batony), żywność dla dzieci (mleko w proszku, słoiczki, pampersy, mokre chusteczki), artykuły chemiczne, ręczniki papierowe, karma dla zwierząt, środki czystości, latarki, koce, baterie, poduszki, śpiwory
Każda pomoc ma znaczenie.
Mieszkańcy którzy chcą pomóc mogą przekazać potrzebne rzeczy bezpośrednio do sołtysa wsi Leszczyn Księży do dnia 22.09.2024 (tj. niedziela). Z góry dziękuję za okazane serce. Pamiętajcie dobro wraca.”
Podkreślić również należy, że do wyłącznej decyzji sołtysa należy, czy zaangażuje się w organizowanie takich prac, samopomocy czy też nie. Nie ma bowiem przepisów, w tym również w projekcie statutu, które zmuszałyby sołtysa do realizacji powyższego obowiązku bądź nakładały sankcje za brak jego realizacji.
Niemniej do decyzji Rady Gminy należy, czy pozostanie powyższy zapis, czy też wprowadzone zostaną do statutu zapisy z 2012 r., tj.:
- organizowanie i koordynowanie inicjatyw i przedsięwzięć społecznych mających na celu poprawę warunków życia miejscowej ludności;
- prowadzenie działalności interwencyjnej w zakresie potrzeb sołectwa, jego mieszkańców;
- współpraca z właściwymi organami w akcjach pomocowych w razie wypadków losowych i klęsk żywiołowych zaistniałych w sołectwie.
4) Zebranie Wiejskie - udział i głos (zmiana na plus)
Projekt 2025: § 7 ust. 1 - udział: wszyscy mieszkańcy; § 7 ust. 4 - prawo głosu: pełnoletni mieszkańcy. Skutek: realne poszerzenie partycypacji.
5) Opiniowanie spraw „o podstawowym znaczeniu" - zawężone
2012: § 7 i § 10 - współudział w konsultacjach, szerokie kompetencje Zebrania.
Projekt 2025: § 4 ust. 2 pkt 2 - opiniowanie tylko, gdy wymaga prawo albo poprosi organ gminy. Skutek: sprzedaże/dzierżawy mienia, inwestycje uciążliwe, zmiany planu, miejsca zbiorowego zakwaterowania w kryzysie mogą przejść bez realnego głosu mieszkańców.
Komentarz:
§7 pkt 3 statutu z 2012 r. stanowi, że zadania określone w §6 sołectwo realizuje w szczególności poprzez współuczestnictwo w organizowaniu i przeprowadzaniu przez Radę Gminy konsultacji społecznej projektów uchwał Rady Gminy w sprawach o podstawowym znaczeniu dla mieszkańców sołectwa.
Przepis ten jest niezgodny z postanowieniami uchwały Nr LXXIII/495/2023 Rady Gminy Pabianice z dnia 30 stycznia 2023 r. w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzenia konsultacji społecznych. Zgodnie z tą uchwałą Wójt Gminy może przeprowadzić konsultacje z własnej inicjatywy lub na wniosek Rady Gminy lub co najmniej 10% mieszkańców obszaru objętego konsultacjami. Konsultacje społeczne przeprowadza się w przypadkach określonych ustawami lub w innych sprawach ważnych dla gminy. Postanowienie to jest odzwierciedleniem przepisu ustawy o samorządzie gminnym, który w art. 5a ust. 1 stanowi, że: w wypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy.
Biorąc pod uwagę powyższe przepis §7 pkt 3 statutu z 2012 r. nie obowiązuje z mocy samego prawa, ponieważ nie ma podstawy prawnej do jego stosowania – Rada Gminy nie organizuje konsultacji społecznych. Trudno sobie również wyobrazić w jaki sposób sołectwo miałoby „współuczestniczyć w organizowaniu i przeprowadzaniu konsultacji społecznych”. Jest to zadanie Wójta.
Postanowienia projektu statutu, tj. §4 ust. 2 pkt 2: opiniowanie projektów aktów prawnych organów Gminy o podstawowym znaczeniu dla mieszkańców Sołectwa, gdy obowiązek taki wynika z przepisów prawa lub, gdy o opinię wystąpią organy Gminy, jest zgodne z przepisami prawa. Sołectwo, czy jego organy nie mają podstaw prawnych do tego by opiniować każdą uchwałę. W rzeczywistości bowiem jest wiele uchwał, które Rada Gminy jako organ uchwałodawczy, stanowiący Gminy podejmuje bez konsultacji społecznych, czy jakichkolwiek opinii.
Przykłady: Uchwała Nr XVII/107/2025 Rady Gminy Pabianice z dnia 26-05-2025 w sprawie wyrażenia zgody na nabycie nieruchomości gruntowej z przeznaczeniem pod drogę; Uchwała Nr XIII/91/2025 Rady Gminy Pabianice z dnia 27-02-2025 w sprawie wyrażenia zgody na nabycie nieruchomości gruntowej na rzecz gminy Pabianice; Uchwała Nr VII/55/2024 Rady Gminy Pabianice z dnia 17-10-2024 w sprawie wyrażenia zgody na zbycie nieruchomości gminnych z przeznaczeniem pod drogę.
Co więcej Rada Gminy nie może delegować uprawnień do podejmowania jakichkolwiek decyzji na organy jednostek pomocniczych, przy czym trzeba pamiętać, że konsultacje społeczne nie mają charakteru wiążącego dla organu.
§10 ust. 1 statutu z 2012 r. stanowi: Do kompetencji opiniodawczych sołectwa należą wszystkie sprawy dotyczące sołectwa mające wpływ na jego organizację, a także granice.
Realizacją powyższego postanowienia jest §5 pkt 2 i 4 projektu statutu, który stanowi, że zadania określone w §4 (zadania sołectwa) Sołectwo realizuje poprzez: wydawanie opinii w zakresie spraw należących do jego działania oraz uczestniczenie w konsultacjach społecznych w sprawach o podstawowym znaczeniu dla mieszkańców Sołectwa.
Obowiązek konsultacyjny organizacji i zakresu działania jednostki pomocniczej z mieszkańcami gwarantuje ustawa o samorządzie gminnym (art. 35 ust. 1), a konsultacje w sprawie tworzenia, dzielenia, łączenia, zmiany granic sołectwa gwarantuje ustawa o samorządzie gminnym (art. 5) oraz Statut Gminy Pabianice w §10 ust. 5.
6) Mienie i użyczenia - reguły ustala Wójt
2012: § 10 ust. 2 pkt 1 - Zebranie wykonuje zwykły zarząd mieniem przekazanym sołectwu.
Projekt 2025: § 32 ust. 1 - Wójt przekazuje mienie i określa zasady korzystania; § 11 ust. 2 pkt 2 - Zebranie decyduje „w ramach" tych zasad.
Skutek: ryzyko zablokowania/usztywnienia użyczeń (ławki, namioty, itp.) mieszkańcom.
Komentarz:
§10 ust. 2 pkt 1 statutu z 2012 r. stanowi, że w szczególności do zebrania wiejskiego należy prowadzenie zwykłego zarządu mieniem komunalnym przekazanym sołectwu na podstawie odrębnej uchwały Rady Gminy.
Niewłaściwa interpretacja przepisu – zebranie wykonuje zwykły zarząd mieniem, ale wcześniej to Rada Gminy musi podjąć uchwałę, w której przekazuje mienie sołectwu. Pod rządami statutów z 2012 r. Rada Gminy nie podjęła żadnej tego typu uchwały.
Odnosząc się z kolei do postanowień projektu statutu informuję, co następuje.
Ustawa o samorządzie gminnym:
- Art. 43. Mieniem komunalnym jest własność i inne prawa majątkowe należące do poszczególnych gmin i ich związków oraz mienie innych gminnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw.
- Art. 45. 1. Podmioty mienia komunalnego samodzielnie decydują o przeznaczeniu i sposobie wykorzystania składników majątkowych, przy zachowaniu wymogów zawartych w odrębnych przepisach prawa.
- Art. 46. 1. Oświadczenie woli w imieniu gminy w zakresie zarządu mieniem składa jednoosobowo wójt albo działający na podstawie jego upoważnienia zastępca wójta samodzielnie albo wraz z inną upoważnioną przez wójta osobą.
- Art. 48. 4. Do mienia gminnego mają zastosowanie, z zastrzeżeniem ust. 3, przepisy dotyczące mienia komunalnego.
Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, z których wynika, że mienie zakupione ze środków funduszy sołeckich (czyli środków wyodrębnionych z budżetu gminy) nadal pozostaje mieniem gminnym – komunalnym oraz fakt, że sołectwo nie posiada osobowości prawnej to zasadnym jest by to Wójt, który składa „Oświadczenie woli w imieniu gminy w zakresie zarządu mieniem” ustalał zasady i przekazywał do korzystania mienie gminne. Zasadnym jest również by formalny dokument określał jasne zasady, na jakich to mienie jest przekazywane do korzystania. Takim dokumentem jest właśnie zarządzenie Wójta.
7) Rada Sołecka - mniejsza i inny status sołtysa
2012: Rada 3-10; sołtys członkiem i przewodniczącym.
Projekt 2025: Rada 3-5; sołtys przewodniczy, ale nie jest członkiem (§ 21).
Skutek: mniejsza sprawność zespołu i wpływ sołtysa na prace Rady.
Komentarz:
Projekt statutu:
§ 21. 1. Działalność Sołtysa w zakresie sprawowania jego funkcji wspomaga Rada Sołecka, która składa się z członków w ilości od 3 do 5.
2. Do zadań Rady Sołeckiej należy:
- współdziałanie z Sołtysem w prowadzeniu i realizacją spraw Sołectwa;
- podejmowanie inicjatyw dotyczących rozwoju gospodarczego Sołectwa;
- inicjowanie działań społecznie użytecznych dla Sołectwa i jego mieszkańców;
- współdziałanie z właściwymi organizacjami w celu wspólnej realizacji zadań.
3. Posiedzenie Rady Sołeckiej zwołuje Sołtys stosownie do potrzeb wynikających z jego bieżącej działalności i przewodniczy jej obradom.
4. Uchwały, opinie i wnioski Rady Sołeckiej zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy jej członków.
Nie ma praktycznego uzasadnienia dla powoływania nawet 10 członków Rady Sołeckiej, co zdarza się w sołectwach pod rządami obecnego statutu z 2012 r. Może to często powodować chaos organizacyjny, pojawiały się również informacje od sołtysów, że trudno było zorganizować spotkanie rady sołeckiej nawet z kilkorgiem jej członków.
Podkreślam: rada sołecka to nie jest organ sołectwa, rada sołecka nie pełni funkcji stanowiących, ma jedynie charakter pomocniczy w stosunku do sołtysa. Sołtys nie ma nawet obowiązku zwoływania spotkań rady sołeckiej, zależy to od jego woli i decyzji.
Art. 36 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. W ustawie nie ma mowy, że sołtys jest członkiem rady sołeckiej, ale projekt statutu stanowi, że przewodniczy jej obradom. Sołtys zgodnie z postanowieniami projektu statutu nie ma mniejszego wpływu na radę, ponieważ to on zwołuje spotkanie – w okolicznościach, czasie i miejscu określonym przez samego sołtysa - i przewodniczy jej obradom.
8) Fundusz sołecki - „jeżeli Rada wyodrębni"
Projekt 2025: § 33 ust. 3 - środki z FS tylko, jeśli Rada wyodrębni. Skutek: ryzyko pozbawienia środków w danym roku bez dialogu.
Komentarz:
Zgodnie z art. 2 ustawy o funduszu sołeckim:
- Rada gminy rozstrzyga o wyodrębnieniu w budżecie gminy środków stanowiących fundusz, podejmując uchwałę, w której wyraża zgodę albo nie wyraża zgody na wyodrębnienie funduszu.
- Uchwała o wyrażeniu zgody na wyodrębnienie funduszu ma zastosowanie do kolejnych lat budżetowych następujących po roku, w którym została podjęta.
- Uchwała o niewyrażeniu zgody na wyodrębnienie funduszu ma zastosowanie wyłącznie do roku budżetowego następującego po roku, w którym została podjęta.
Jak wynika z powyższego to ustawa o funduszu sołeckim stanowi o tym, że rada gminy podejmuje decyzję o wyodrębnieniu lub niewyodrębnieniu funduszu sołeckiego. Nie można modyfikować postanowień ustawy i „na sztywno” wpisywać do aktu niższego rzędu uprawnień, które zgodnie z intencją ustawodawcy są uprawnieniami fakultatywnymi. Stąd postanowienie o wyodrębnieniu funduszu zgodnie z wolą Rady Gminy.
9) Zdolność sądowa sołectwa - zniknęła
2012: § 2 ust. 4 - „Sołectwo posiada zdolność sądową." Projekt 2025: brak.
Skutek: osłabienie podmiotowości sołectwa w ochronie jego interesów.
Komentarz:
WSA w Poznaniu przypomina - sołectwo stanowi w gminie jednostkę pomocniczą, ale nie jednostkę organizacyjną. Nie posiada ona osobowości prawnej, zatem nie jest samodzielnym podmiotem praw i obowiązków. […] Struktura organizacyjna sołectwa została określona w treści ustawy o samorządzie gminnym na zasadach stosunkowo podobnych do tych dotyczących samej gminy. [...] Jednostka pomocnicza różni się jednak od gminy tym, że nie posiada osobowości prawnej. Co za tym idzie, nie można postrzegać sołectw jako czegoś w rodzaju dodatkowych jednostek samorządu terytorialnego. Stanowią one bowiem tylko część gminnej struktury o charakterze pomocniczym, działają w ramach podmiotowości prawnej gminy i wykonują te zadania, które gmina im przekazuje. Nie istnieje regulacja prawna pozwalająca na zrównanie sołectwa w prawach do uczestniczenia w postępowaniach administracyjnych na równi z gminą, toteż należy przyjąć, że nie ma ono zdolności sądowej i nie należy do żadnej kategorii podmiotów, której to uprawnienie przyznaje art. 25 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak podaje przytoczone orzecznictwo, dotyczy to również rady sołeckiej i samego sołtysa.